Filippini et al. (2022) · The Cochrane Database of Systematic Reviews
Cannabis and cannabinoids for symptomatic treatment for people with multiple sclerosis.
Przegląd systematyczny Cochrane i metaanaliza randomizowanych badań klinicznychn = 3 763
Produkt: Różne postacie konopi lub leków zawierających kannabinoidy, Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex), syntetyczne kannabinoidy imitujące THC, ekstrakt THC oraz konopie wziewne
Droga podania: różne
Wnioski: Nabiksimols zwiększa liczbę Pacjentów z istotną redukcją spastyczności w porównaniu z placebo (5 randomizowanych badań klinicznych, 1143 Pacjentów), umiarkowana pewność dowodów.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: Dorośli Pacjenci ze stwardnieniem rozsianym z objawami takimi jak spastyczność i przewlekły ból neuropatyczny
Wnioski: Nabiksimols prawdopodobnie zwiększa liczbę Pacjentów zgłaszających istotną redukcję nasilenia spastyczności w porównaniu z placebo (OR (ang. odds ratio, iloraz szans) = 2,51; 95% CI (ang. confidence interval, przedział ufności): od 1,56 do 4,04; 5 randomizowanych badań klinicznych, 1143 Pacjentów). Ponadto leczenie kannabinoidami prawdopodobnie zwiększa prawdopodobieństwo uzyskania dużej lub bardzo dużej poprawy ogólnego stanu zdrowia w skali PGIC (ang. Patient Global Impression of Change, Ogólne Wrażenie Zmiany wg Pacjenta; OR = 1,80; 95% CI: od 1,37 do 2,36; 8 badań, 1215 Pacjentów). Kannabinoidy mogą nieco zwiększać odsetek przerwań leczenia z powodu działań niepożądanych (OR 2,41; 95% CI: 1,51–3,84; 21 badań, 3110 uczestników; niska pewność) oraz częstość zaburzeń układu nerwowego (OR 2,61) i zaburzeń psychicznych (OR 1,94); bez istotnej różnicy w poważnych zdarzeniach niepożądanych (OR 1,38; 95% CI: 0,96–1,99). Wpływ na jakość życia (HRQoL) niewielki lub żaden (SMD (ang. standardized mean difference, standaryzowana różnica średnich) −0,08).
Patti et al. (2016) · Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry
Efficacy and safety of cannabinoid oromucosal spray for multiple sclerosis spasticity.
Prospektywne badanie obserwacyjne kohortowe (z rejestru AIFA)n = 1 615
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Uzyskanie wstępnej odpowiedzi na leczenie (poprawa NRS (ang. Numeric Rating Scale, numeryczna skala oceny) ≥20%) u 70,5% Pacjentów, ze średnią redukcją wyniku NRS o 22,6% po miesiącu stosowania Sativexu.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 1615 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym z 30 włoskich ośrodków
Wnioski: Prospektywne badanie obserwacyjne oparte na włoskim rejestrze e-AIFA oceniało skuteczność aerozolu Sativex (THC:CBD) w codziennej praktyce klinicznej. Po pierwszym miesiącu stosowania 70,5% Pacjentów osiągnęło wstępną odpowiedź na leczenie (poprawa w skali NRS ≥20%), ze średnią redukcją NRS o 22,6% (z 7,5 do 5,8). Podczas 6 miesięcy obserwacji 39,5% Pacjentów przerwało leczenie, głównie z powodu braku skuteczności (26,2%) lub działań niepożądanych (18,7%).
Patti (2016) · European neurology
Health Authorities Data Collection of THC:CBD Oromucosal Spray (L'Agenzia Italiana del Farmaco Web Registry): Figures after 1.5 Years.
Prospektywne badanie obserwacyjne kohortowe (rejestr AIFA) (analiza tej samej kohorty e-AIFA co Patti 2016)n = 1 534
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Wystarczająca poprawa w skali NRS ≥20% u 61,9% Pacjentów po 1 miesiącu oraz istotna poprawa NRS ≥30% u 40,2% Pacjentów po 6 miesiącach stosowania aerozolu THC:CBD.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 1534 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym z 30 włoskich ośrodków specjalistycznych
Wnioski: Analiza oficjalnego włoskiego rejestru e-AIFA oceniała skuteczność aerozolu THC:CBD u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym z długim czasem trwania choroby i znaczną niepełnosprawnością (w skali EDSS (ang. Expanded Disability Status Scale, Rozszerzona Skala Niesprawności) 6,4). Po pierwszym miesiącu miareczkowania 61,9% Pacjentów osiągnęło wystarczającą poprawę (w skali NRS ≥20%), aby kontynuować leczenie. Po 6 miesiącach klinicznie istotną poprawę w skali NRS ≥30% odnotowano u 40,2% Pacjentów kontynuujących terapię przy średniej dawce 6,2–6,7 dawek/dobę. Działania niepożądane zgłosiło 15% Pacjentów, nie identyfikując nowych zagrożeń.
Kleiner et al. (2023) · Current Neuropharmacology
Nabiximols is Efficient as Add-On Treatment for Patients with Multiple Sclerosis Spasticity Refractory to Standard Treatment: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Clinical Trials.
Metaanaliza i przegląd systematycznyn = 1 128
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Znamiennie wyższy odsetek Pacjentów osiągających odpowiedź w skali spastyczności NRS w grupie nabiksimolsu niż w grupie placebo.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 7 randomizowanych badań klinicznych, n = 1128 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i oporną na leczenie spastycznością
Wnioski: Metaanaliza 7 randomizowanych badań klinicznych oceniała skuteczność nabiksimolsu jako leczenia dodanego u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i oporną spastycznością. Odsetek Pacjentów osiągających odpowiedź na leczenie w skali spastyczności NRS był znamiennie wyższy w grupie nabiksimolsu niż w grupie placebo (OR (ang. odds ratio, iloraz szans) 2,41; 95% CI (ang. confidence interval, przedział ufności): 1,39; 4,18). Wyniki dla drugorzędowych punktów końcowych potwierdziły główną analizę, wskazując na skuteczność nabiksimolsu w łagodzeniu objawów spastyczności opornej na standardowe leczenie.
Etges et al. (2016) · Therapeutics and Clinical Risk Management
An observational postmarketing safety registry of patients in the UK, Germany, and Switzerland who have been prescribed Sativex® (THC:CBD, nabiximols) oromucosal spray.
Postmarketingowy rejestr bezpieczeństwa (badanie obserwacyjne)n = 941
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Korzyści z terapii aerozolem Sativex odnotowano u 83% Pacjentów w długoterminowym rejestrze porejestracyjnym.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 941 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym wpisanych do rejestru post-marketingowego (Wielka Brytania, Niemcy, Szwajcaria)
Wnioski: Obserwacyjny rejestr porejestracyjny analizował długoterminowe bezpieczeństwo aerozolu Sativex (THC:CBD) obejmujący 2213,98 lat ekspozycji Pacjentów. Kontynuację leczenia zgłoszono u 60% Pacjentów, a korzyści z terapii odnotowano u 83% Pacjentów. Leczenie przerwało 32% Pacjentów (głównie z powodu braku skuteczności lub objawów niepożądanych). Najczęstszymi zdarzeniami niepożądanymi były zawroty głowy (2,3%) i zmęczenie (1,7%); istotne klinicznie zdarzenia psychiatryczne zgłoszono u 6% Pacjentów, upadki wymagające pomocy medycznej u 6%, myśli lub zachowania samobójcze u 2%, pogorszenie zdolności prowadzenia pojazdów u 2%. Nie odnotowano sygnałów dotyczących nadużywania, uzależnienia czy nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa.
Wade et al. (2010) · Multiple Sclerosis
Meta-analysis of the efficacy and safety of Sativex (nabiximols), on spasticity in people with multiple sclerosis.
Metaanalizan = 666
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Odnotowano różnicę terapeutyczną w zmianie skali spastyczności wynoszącą -0,32 oraz znamiennie wyższy odsetek odpowiedzi ≥30% po nabiksimolsu.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 3 randomizowane badania kliniczne, n = 666 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością
Wnioski: Metaanaliza danych z trzech randomizowanych badań klinicznych oceniała skuteczność preparatu Sativex (nabiksimols) u 666 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Skorygowana średnia zmiana w skali spastyczności wyniosła -1,30 w grupie leczonej w porównaniu z -0,97 w grupie placebo, przy różnicy terapeutycznej -0,32 (95% CI (ang. confidence interval, przedział ufności): -0,61 do -0,04; p = 0,026). Znamiennie większy odsetek Pacjentów osiągnął odpowiedź na leczenie (≥30% poprawy) w grupie nabiksimolsu (OR (ang. odds ratio, iloraz szans) = 1,62; 95% CI: 1,15 do 2,28; p = 0,0073). Większość działań niepożądanych miała nasilenie łagodne do umiarkowanego.
Vermersch et al. (2016) · European neurology
Tetrahydrocannabinol:Cannabidiol Oromucosal Spray for Multiple Sclerosis-Related Resistant Spasticity in Daily Practice.
Prospektywne badanie obserwacyjnen = 433
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Znamienna poprawa punktacji spastyczności oraz skurczów mięśniowych po 3 miesiącach stosowania aerozolu THC:CBD przy średniej dawce 6 dawek/dobę.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 433 Pacjentów (55% kobiet) ze stwardnieniem rozsianym i oporną spastycznością z badania MOVE-2 EU
Wnioski: Prospektywne badanie obserwacyjne MOVE-2 EU oceniało skuteczność aerozolu THC:CBD (Sativex) w codziennej praktyce klinicznej u Pacjentów ze spastycznością w stwardnieniu rozsianym przez 3 miesiące. Po 1 miesiącu leczenie kontynuowało 349 Pacjentów, a po 3 miesiącach 281 Pacjentów (po 1 miesiącu kontynuowali wyłącznie respondenci), przy średniej dawce 6 dawek/dobę. Po 3 miesiącach odnotowano znamienną poprawę punktacji spastyczności, objawów towarzyszących (skurcze, zmęczenie, ból, jakość snu, pęcherz) oraz jakości życia w skali EQ-5D (ang. EuroQol 5 Dimensions 5 Levels, standardowe narzędzie do subiektywnej oceny jakości życia związanej ze zdrowiem) VAS (ang. Visual Analogue Scale, wizualna skala analogowa). Działania niepożądane, z których żadne nie było ciężkie, zgłosiło 10,4% Pacjentów.
Trojano et al. (2015) · European neurology
Effectiveness and Tolerability of THC/CBD Oromucosal Spray for Multiple Sclerosis Spasticity in Italy: First Data from a Large Observational Study.
Prospektywne badanie obserwacyjnen = 322
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Spadek średniej punktacji spastyczności NRS o 19,1% (-1,6 punktu) oraz zmniejszenie skali Ashworth z 2,6 do 2,3 po 3 miesiącach leczenia.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 322 Pacjentów (58,3% kobiet, średnia wieku 51,1 lat) z włoskiej części badania MOVE 2
Wnioski: Analiza okresowa badania MOVE 2 we Włoszech oceniała efekty aerozolu THC:CBD (Sativex) u Pacjentów z oporną spastycznością w stwardnieniu rozsianym. Po 3 miesiącach leczenia średnia punktacja spastyczności w skali NRS spadła o 19,1% (-1,6 punktu, p < 0,0001), a skala Ashworth zmniejszyła się z 2,6 do 2,3 punktu (p < 0,0001). W 3. miesiącu 24,6% z 203 Pacjentów z dostępnymi danymi osiągnęło klinicznie istotną odpowiedź (poprawa w skali NRS ≥30%, p < 0,001 w porównaniu z wartością wyjściową) przy średniej dawce 5,1 dawek/dobę. Działania niepożądane zgłosiło 13,1% Pacjentów (najczęściej zawroty głowy 5,6% i stan splątania 2,5%).
Grimaldi et al. (2019) · PloS one
The influence of physiotherapy intervention on patients with multiple sclerosis-related spasticity treated with nabiximols (THC:CBD oromucosal spray).
Prospektywne badanie obserwacyjne kohortowen = 290
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: W całej grupie leczonej nabiksimolsem średni NRS spastyczności spadł z 7,6 do 5,5 po 12 tygodniach; dodatkowo porównano osoby korzystające i niekorzystające z fizjoterapii.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 290 Pacjentów (z 297 włączonych) ze stwardnieniem rozsianym i umiarkowaną do ciężkiej spastycznością
Wnioski: Wieloośrodkowe badanie obserwacyjne we Włoszech oceniało wpływ równoległej fizjoterapii na skuteczność leczenia nabiksimolsem (Sativex). Średnia punktacja w skali NRS zmniejszyła się z 7,6 wyjściowo do 5,8 w 4. tygodniu i 5,5 w 12. tygodniu. Po 4 tygodniach Pacjenci poddawani fizjoterapii mieli znamiennie wyższe prawdopodobieństwo osiągnięcia klinicznie istotnej odpowiedzi ≥30% (OR (ang. odds ratio, iloraz szans) = 2,6; 95% CI (ang. confidence interval, przedział ufności): 1,3–5,6, p = 0,01). Fizjoterapia znamiennie zmniejszała również ryzyko późnego przerwania terapii konopiami (HR [ang. hazard ratio, iloraz hazardów] = 0,41; 95% CI: 0,23–0,69, p = 0,001).
Zajicek et al. (2012) · Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry
Multiple sclerosis and extract of cannabis: results of the MUSEC trial
Randomizowane badanie kliniczne, III faza, podwójnie zaślepionen = 279
Produkt: Ekstrakt lub olej konopny full spectrum
Droga podania: doustna
Wnioski: Niemal dwukrotnie wyższy odsetek ustąpienia sztywności mięśni po doustnym ekstrakcie z konopi niż po placebo (29,4% w porównaniu z 15,7%).
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 279 Pacjentów ze stabilnym stwardnieniem rozsianym (144 w grupie ekstraktu konopi, 135 w grupie placebo)
Wnioski: W randomizowanym badaniu klinicznym III fazy oceniano skuteczność doustnego ekstraktu z konopi (miareczkowanego od 5 mg do maks. 25 mg THC na dobę) w łagodzeniu sztywności mięśni u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym przez 12 tygodni. Odsetek ustąpienia sztywności mięśni po 12 tygodniach był niemal dwukrotnie wyższy w grupie ekstraktu niż w grupie placebo (29,4% w porównaniu z 15,7%; OR (ang. odds ratio, iloraz szans) 2,26; 95% CI (ang. confidence interval, przedział ufności): 1,24 do 4,13, p = 0,004). Podobne znamienne wyniki uzyskano po 4 i 8 tygodniach oraz w ocenie bólu ciała, skurczów i jakości snu. Profil działań niepożądanych był zgodny ze znanym profilem kannabinoidów.
Flachenecker et al. (2014) · European neurology
Nabiximols (THC/CBD oromucosal spray, Sativex®) in clinical practice--results of a multicenter, non-interventional study (MOVE 2) in patients with multiple sclerosis spasticity.
Prospektywne badanie obserwacyjnen = 276
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Odnotowano ulgę w spastyczności u 74,6% Pacjentów po 1 miesiącu oraz spadek średniej punktacji NRS z 6,1 do 5,2 punktu.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 276 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością z niemieckiego badania MOVE 2
Wnioski: Prospektywne badanie nieinterwencyjne MOVE 2 w Niemczech oceniało stosowanie aerozolu nabiksimols w rutynowej opiece u Pacjentów z oporną spastycznością. Po 1 miesiącu ulgę w spastyczności odnotowano u 74,6% Pacjentów według oceny specjalistów, a średnia punktacja w skali NRS spadła z 6,1 do 5,2 punktu (a u osób z poprawą ≥20% wynik spadł o 40%). Po 3 miesiącach leczenie kontynuowało 55,3% Pacjentów ze średnią redukcją NRS o 25% w stosunku do wyjściowej. Działania niepożądane zgłosiło 17% Pacjentów.
Haupts et al. (2016) · European neurology
Influence of Previous Failed Antispasticity Therapy on the Efficacy and Tolerability of THC:CBD Oromucosal Spray for Multiple Sclerosis Spasticity.
Randomizowane badanie kliniczne (analiza post-hoc badania o wzbogaconej konstrukcji)n = 241
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Znamiennie wyższa odpowiedź w skali spastyczności NRS po aerozolu THC:CBD w porównaniu z placebo dla progów poprawy ≥ 18% i ≥ 30%.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 241 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością (w tym podgrupy z ≥1 nieudaną terapią baklofenem/tizanidyną: n = 162 oraz ≥2 nieudanymi terapiami: n = 57)
Wnioski: Analiza post-hoc randomizowanego badania klinicznego oceniała wpływ wcześniejszych nieudanych terapii lekowych na skuteczność aerozolu THC:CBD u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. We wszystkich analizowanych podgrupach odpowiedź w skali spastyczności NRS była znamiennie wyższa po THC:CBD w porównaniu z placebo zarówno dla progu poprawy ≥18% jak i ≥30%. Aerozol THC:CBD poprawiał objawy związane ze spastycznością, takie jak jakość snu i czas marszu na 10 metrów, niezależnie od liczby wcześniejszych nieudanych terapii antyspastycznych. Tolerancja leczenia również nie zależała od historii wcześniejszego leczenia.
Novotna et al. (2011) · European Journal of Neurology
A randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, enriched-design study of nabiximols* (Sativex(®) ), as add-on therapy, in subjects with refractory spasticity caused by multiple sclerosis
randomizowane badanie kliniczne, III faza, wzbogacona konstrukcja badanian = 241
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Odnotowano wysoce znamienną różnicę w średniej ocenie spastyczności NRS na korzyść nabiksimolsu oraz istotna poprawa w częstości skurczów.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 241 Pacjentów ze spastycznością w stwardnieniu rozsianym z odpowiedzią wstępną ≥20% (ze 572 włączonych wstępnie)
Wnioski: W randomizowanym badaniu klinicznym III fazy o wzbogaconej konstrukcji oceniano nabiksimols jako leczenie dodane u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym ze spastycznością. Po 4-tygodniowym pojedynczo zaślepionym okresie wstępnym, 241 Pacjentów z poprawą spastyczności ≥20% zrandomizowano do fazy 12-tygodniowej. Analiza zgodna z zaplanowanym leczeniem (ang. intention-to-treat, ITT (ang. intention-to-treat, analiza zgodna z zaplanowanym leczeniem)) wykazała wysoce znamienną różnicę na korzyść nabiksimolsu w średniej ocenie spastyczności w skali NRS. Drugorzędowe punkty końcowe (częstość skurczów, zaburzenia snu, wrażenie zmiany oceniane przez Pacjenta i lekarza) również wykazały istotną przewagę nabiksimolsu.
D'hooghe et al. (2021) · BMC Neurology
Sativex® (nabiximols) cannabinoid oromucosal spray in patients with resistant multiple sclerosis spasticity: the Belgian experience.
Retrospektywne badanie obserwacyjne kohortowen = 238
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Zmniejszenie średniego wyniku spastyczności NRS z 8,1 do 4,1 w 12. tygodniu; odpowiedź ≥30% NRS zgłosiło 171 z 230 Pacjentów ocenialnych w 12. tygodniu (74%).
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 238 Pacjentów (z 276 włączonych) ze stwardnieniem rozsianym i oporną spastycznością z 8 ośrodków w Belgii
Wnioski: Retrospektywne badanie oceniało wyniki leczenia aerozolem Sativex u belgijskich Pacjentów z oporną spastycznością w stwardnieniu rozsianym. Średni wynik spastyczności w skali NRS uległ zmniejszeniu z 8,1 wyjściowo do 5,2 w 4. tygodniu, 4,6 w 8. tygodniu i 4,1 w 12. tygodniu. Do 12. tygodnia 171 z 230 ocenianych Pacjentów (74%) zgłosiło klinicznie istotną odpowiedź na leczenie (poprawa w skali NRS ≥30%). Większość z 93 Pacjentów, którzy przerwali leczenie do 12. tygodnia, uczyniła to w pierwszych 8 tygodniach z powodu braku skuteczności.
Ferrè et al. (2016) · Neurological Sciences
Efficacy and safety of nabiximols (Sativex(®)) on multiple sclerosis spasticity in a real-life Italian monocentric study.
prospektywne badanie obserwacyjne kohortowen = 144
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Odpowiedź na leczenie u 71,7% Pacjentów ze średnią redukcją spastyczności sNRS o 32% po 1 miesiącu.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 144 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym (123 z postacią postępującą, 21 z nawracająco-ustępującą) ze spastycznością
Wnioski: Jednoośrodkowe badanie oceniało skuteczność preparatu nabiksimols u 144 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością (sNRS 7,5). Po 1 miesiącu 71,7% stanowiły osoby odpowiadające na leczenie ze średnią redukcją sNRS o 32% (p < 0,001), u których po 14 tygodniach odnotowano dalszą poprawę sNRS i pNRS (p < 0,05) oraz wskaźników chodu i skali cMAS. Korzyści w zakresie spastyczności i bólu utrzymywały się do 48 tygodni obserwacji przy niskim odsetku rezygnacji. Najczęstszymi objawami niepożądanymi były spowolnienie myślenia, zmęczenie i zawroty głowy.
Marková et al. (2019) · The International journal of neuroscience
Sativex® as add-on therapy vs. further optimized first-line ANTispastics (SAVANT) in resistant multiple sclerosis spasticity: a double-blind, placebo-controlled randomised clinical trial.
Randomizowane badanie kliniczne, dwufazowe, podwójnie zaślepionen = 106
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Znamiennie wyższy odsetek Pacjentów odpowiadających na leczenie z poprawą NRS ≥30% w grupie THC:CBD niż w grupie placebo (77,4% w porównaniu z 32,1%) oraz poprawa w skali Ashworth.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 106 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i oporną na leczenie spastycznością
Wnioski: W randomizowanym badaniu klinicznym SAVANT porównywano dodanie aerozolu THC:CBD do zoptymalizowanego leczenia I rzutu u Pacjentów ze spastycznością w stwardnieniu rozsianym. Po 12 tygodniach podwójnie zaślepionej fazy B odsetek istotnych klinicznie responderów (poprawa w skali NRS ≥30%) był znamiennie wyższy w grupie THC:CBD niż w grupie placebo (77,4% w porównaniu z 32,1%, p < 0,0001). Preparat THC:CBD znamiennie poprawił również średni wynik spastyczności w skali NRS (p < 0,0001), ból w skali NRS (p = 0,0013) oraz zmodyfikowaną skalę Ashworth (p = 0,0007). Działania niepożądane były łagodne do umiarkowanych.
Paolicelli et al. (2016) · Journal of clinical pharmacology
Long-Term Data of Efficacy, Safety, and Tolerability in a Real-Life Setting of THC/CBD Oromucosal Spray-Treated Multiple Sclerosis Patients.
Badanie obserwacyjne kohortowe (analiza tej samej kohorty e-AIFA co Patti 2016)n = 102
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Średnia redukcja punktacji spastyczności NRS o 2,5 punktu po 40 tygodniach stosowania aerozolu THC/CBD.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 102 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością
Wnioski: Badanie porejestracyjne oceniało 40-tygodniowe stosowanie aerozolu THC/CBD u 102 włoskich Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym przy średniej dawce 6,5 dawki/dobę. Średnia redukcja punktacji spastyczności w skali NRS wyniosła 2,5 punktu (p < 0,0001). Znamienną poprawę odnotowano również w ocenie bólu w skali NRS (p = 0,011) u 58 Pacjentów oraz objawów z pęcherza moczowego w skali IPSS (ang. International Prostate Symptom Score, Międzynarodowa Skala Objawów Prostaty; p = 0,001) u 46 Pacjentów. Leczenie przerwało 36,2% Pacjentów, a częstość występujących działań niepożądanych wyniosła 40,2%.
Marinelli et al. (2016) · International clinical psychopharmacology
The effect of cannabinoids on the stretch reflex in multiple sclerosis spasticity.
Prospektywne badanie obserwacyjnen = 57
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Odnotowano znamienną redukcję amplitudy odruchu na rozciąganie oraz istotne zmniejszenie wyników spastyczności w skali NRS i MAS (ang. Modified Ashworth Scale, zmodyfikowana skala Ashwortha) po leczeniu THC:CBD.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 57 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością
Wnioski: Badanie obserwacyjne oceniało wpływ aerozolu THC:CBD na spastyczność mierzoną obiektywnie odruchem na rozciąganie oraz skalami NRS i MAS u 57 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Po leczeniu zaobserwowano znamienną redukcję amplitudy odruchu na rozciąganie oraz istotne zmniejszenie wyników w skali NRS i MAS. Pacjenci odpowiadający na leczenie według odruchu na rozciąganie przyjmowali znamiennie większą liczbę dawek leku, co sugeruje, że wyższe dawki mogą przynosić dodatkowe korzyści, jeśli są dobrze tolerowane.
Flachenecker et al. (2014) · European neurology
Long-term effectiveness and safety of nabiximols (tetrahydrocannabinol/cannabidiol oromucosal spray) in clinical practice.
Prospektywne badanie obserwacyjne kohortowe (analiza tej samej kohorty MOVE 2 / moveS co Flachenecker 2014)n = 52
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Znamienne zmniejszenie średniego wyniku spastyczności NRS z 6,0 do 4,5 po 12 miesiącach stosowania nabiksimolsu.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 52 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym ze spastycznością (12-miesięczne przedłużenie badania MOVE 2)
Wnioski: 12-miesięczne badanie przedłużające badanie MOVE 2 w Niemczech oceniało długoterminową skuteczność nabiksimolsu u 52 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Średni wynik spastyczności w skali NRS zmniejszył się znamiennie z 6,0 wyjściowo do 4,8 po 1 miesiącu i utrzymał się na tym poziomie po 12 miesiącach (4,5 punktu). U wstępnych responderów wynik spadł z 6,3 do 4,0 po miesiącu i wyniósł 4,3 po roku. Większość Pacjentów (84%) nie zgłosiła żadnych działań niepożądanych podczas rocznej terapii.
Lorente Fernández et al. (2014) · Neurologia
Clinical experiences with cannabinoids in spasticity management in multiple sclerosis.
Badanie obserwacyjne retrospektywnen = 50
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex), w abstrakcie określony jako „inhaled”; wg pełnego tekstu aerozol do jamy ustnej
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Skuteczność aerozolu THC:CBD na błonę śluzową jamy ustnej w łagodzeniu spastyczności u 80% Pacjentów przy medianie dawki 5 dawek aerozolu na dobę.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 50 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym (z ocenianych 50 z 56 włączonych, 42% mężczyzn, mediana wieku 47,8 roku)
Wnioski: W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym oceniano skuteczność i bezpieczeństwo aerozolu THC:CBD na błonę śluzową jamy ustnej (nabiksimols, Sativex; w abstrakcie określony jako „inhaled”, w pełnym tekście aerozol do jamy ustnej) u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Terapia okazała się skuteczna u 80% Pacjentów przy medianie dawki 5 (2–10) dawek aerozolu na dobę; skuteczność oceniał lekarz prowadzący jako ogólne wrażenie odpowiedzi na leczenie (tak/nie), bez skali spastyczności. Leczenie przerwano u 16 Pacjentów (u 7 z powodu braku skuteczności, u 4 z powodu rezygnacji z leczenia, u 5 z powodu działań niepożądanych); mediana czasu ekspozycji u osób, które przerwały leczenie, wynosiła 30 dni w porównaniu ze 174 dniami u kontynuujących. Co najmniej jedno działanie niepożądane wystąpiło u 52% Pacjentów; najczęstsze to zawroty głowy (11 Pacjentów), osłabienie mięśniowe (7 Pacjentów) oraz senność (6 Pacjentów).
Gustavsen et al. (2021) · Multiple sclerosis and related disorders
Safety and efficacy of low-dose medical cannabis oils in multiple sclerosis.
Prospektywne badanie obserwacyjnen = 28
Produkt: Ekstrakt lub olej konopny full spectrum z THC i CBD
Droga podania: podjęzykowa
Wnioski: Znamienny spadek spastyczności z mediany NRS 6 do 2,5 po 4 tygodniach stosowania olejów konopnych.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 28 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym
Wnioski: Prospektywne badanie obserwacyjne oceniało bezpieczeństwo i skuteczność miareczkowania niskich dawek olejów konopnych (bogatych w THC, CBD lub z kombinacją obu) u 28 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym przez 4 tygodnie. Po 4 tygodniach (średnie dawki wynosiły 4,0 mg THC i 7,0 mg CBD) odnotowano znamienny spadek bólu z mediany w skali NRS 7 do 4 (p = 0,01), spastyczności z NRS 6 do 2,5 (p = 0,01) oraz zaburzeń snu z NRS 7 do 3 (p < 0,001). Najczęstsze objawy niepożądane to suchość w ustach, senność, zawroty głowy i nudności o łagodnym do umiarkowanego natężeniu (2 Pacjentów przerwało badanie z powodu nasilonych marzeń sennych i senności). Nie zaobserwowano pogorszenia chodu, zręczności ani szybkości przetwarzania informacji.
Alessandria et al. (2020) · Clinical Neurology and Neurosurgery
Long-term assessment of the cognitive effects of nabiximols in patients with multiple sclerosis: A pilot study
Prospektywne badanie obserwacyjne pilotażowen = 20
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Sponsor/produkt firmowy: Almirall SpA (wsparcie badania wg deklaracji w PubMed; dystrybutor nabiksimolsu)
Wnioski: Istotna i utrzymująca się poprawa oceny spastyczności w skali NRS od początku leczenia Sativexem.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 20 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością
Wnioski: Prospektywne badanie pilotażowe oceniało długoterminowy wpływ aerozolu Sativex (THC/CBD) na funkcje poznawcze, nastrój i lęk u 20 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym obserwowanych przez 12 miesięcy. Domeny obejmujące szybkość przetwarzania informacji i pamięć słuchowo-werbalną uległy znamiennej poprawie w ciągu pierwszych 6 miesięcy terapii (SDMT (ang. Symbol Digit Modalities Test, Test Łączenia Symboli i Cyfr) p < 0,001; CVLT (ang. California Verbal Learning Test, Kalifornijski Test Uczenia się Językowego) p = 0,0001). Ocena spastyczności w skali NRS uległa istotnej poprawie od początku leczenia (p < 0,0001), a poziomy nastroju i lęku nie wykazały niekorzystnych zmian.
Ungerleider et al. (1987) · Advances in alcohol & substance abuse
Delta-9-THC in the treatment of spasticity associated with multiple sclerosis.
randomizowane badanie kliniczne, badanie naprzemienne (krzyżowe), kontrolowane placebon = 13
Produkt: THC oraz jego syntetyczne analogi, delta-9-THC, dronabinol (olej z syntetycznym THC bez CBD, lek niezarejestrowany w Polsce)
Droga podania: doustna
Wnioski: Znamienna poprawa subiektywnych ocen spastyczności przy dawkach delta-9-THC przekraczających 7,5 mg/dobę w porównaniu z placebo.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 13 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością
Wnioski: W naprzemiennym randomizowanym badaniu klinicznym oceniano wpływ narastających dawek delta-9-THC (2,5–15 mg/dobę) podawanych przez 5 dni u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym opornych na dotychczasowe leczenie. Przy dawkach przekraczających 7,5 mg/dobę odnotowano znamienną poprawę subiektywnych ocen spastyczności dokonanych przez Pacjentów w porównaniu z placebo. Wyniki sugerują przydatność THC w łagodzeniu spastyczności u Pacjentów z niepowodzeniem wcześniejszego leczenia.
Nucera et al. (2026) · Pharmacological Research
Efficacy of Sativex® on pain, spasticity, and disability in patients with multiple sclerosis: A systematic review and meta-analysis
Metaanaliza i przegląd systematycznybrak łącznej liczby Pacjentów w abstrakcie (k=20 badań)
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Odnotowano znamienną redukcję ciężkości spastyczności w skali NRS po preparacie Sativex.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 20 badań z udziałem Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym (abstrakt nie podaje łącznej liczebności)
Wnioski: Metaanaliza 20 badań oceniała wpływ preparatu Sativex (nabiksimols) na ból, spastyczność i niepełnosprawność u Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Wykazano znamienną redukcję natężenia bólu w skali NRS (SMC (ang. standardized mean change, standaryzowana zmiana średniej), zmiana względem wartości wyjściowej: -0,88; 95% CI (ang. confidence interval, przedział ufności): -1,20 do -0,57, p < 0,0001) oraz ciężkości spastyczności (SMC: -1,29; 95% CI: -1,63 do -0,94, p < 0,0001). Odnotowano również niewielką, lecz statystycznie istotną poprawę w zakresie niepełnosprawności mierzonej skalą EDSS (ang. Expanded Disability Status Scale, Rozszerzona Skala Niesprawności).
Zettl et al. (2016) · Therapeutic Advances in Neurological Disorders
Evidence for the efficacy and effectiveness of THC-CBD oromucosal spray in symptom management of patients with spasticity due to multiple sclerosis
Przegląd narracyjny1600 (szacunek z przeglądu, abstrakt nie podaje łącznej liczby Pacjentów)
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Potwierdzono korzyści z aerozolu THC-CBD w leczeniu umiarkowanej do ciężkiej, opornej spastyczności.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: Przegląd obejmujący badania fazy III z udziałem ok. 1600 Pacjentów ze stwardnieniem rozsianym (1500 pacjentolat obserwacji) oraz badania praktyki klinicznej z udziałem ponad 1000 Pacjentów (ponad 1000 pacjentolat obserwacji)
Wnioski: Przegląd narracyjny podsumowuje dowody na skuteczność i bezpieczeństwo stosowania standaryzowanego aerozolu do jamy ustnej THC-CBD w leczeniu umiarkowanej do ciężkiej, opornej spastyczności w przebiegu stwardnienia rozsianego. Badania kliniczne III fazy oraz obserwacje z codziennej praktyki klinicznej potwierdzają korzyści płynące ze stosowania preparatu. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi związanymi z leczeniem były zawroty głowy i zmęczenie, z których większość miała nasilenie łagodne do umiarkowanego.
Nicholas et al. (2023) · Multiple Sclerosis and Related Disorders
Efficacy of nabiximols oromucosal spray on spasticity in people with multiple sclerosis: Treatment effects on Spasticity Numeric Rating Scale, muscle spasm count, and spastic muscle tone in two randomized clinical trials.
randomizowane badania kliniczne (zbiorcza analiza 2 badań ze wzbogaconą populacją odpowiadających)abstrakt nie podaje liczby Pacjentów
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Znamiennie większa redukcja dziennej skali NRS spastyczności po nabiksimolsie w porównaniu z placebo oraz redukcja dziennej liczby skurczów o 19–35%.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: 375 Pacjentów ze spastycznością w stwardnieniu rozsianym z badań GWSP0604 i SAVANT
Wnioski: Zbiorcza analiza dwóch randomizowanych badań klinicznych typu „ze wzbogaconą populacją odpowiadających” oceniała wpływ aerozolu nabiksimols na spastyczność mierzoną skalą NRS, liczbę skurczów i skalę MAS. Średnia zmiana w dziennej skali NRS była znamiennie większa dla nabiksimolsu niż dla placebo we wszystkich punktach czasowych (różnice od -0,36 do -0,89 w badaniu GWSP0604 oraz od -0,52 do -1,96 w badaniu SAVANT). Odnotowano również redukcję dziennej liczby skurczów mięśniowych o 19–35% w porównaniu z placebo oraz poprawę w skali MAS dla grup mięśniowych kończyn dolnych.
Fernández et al. (2014) · European Neurology
Advances in the management of multiple sclerosis spasticity: recent clinical trials
Przegląd narracyjnybrak danych w abstrakcie
Produkt: Nabiksimols (aerozol, 2,7 mg THC i 2,5 mg CBD na dawkę, w Polsce zarejestrowany jako Sativex)
Droga podania: na błonę śluzową jamy ustnej
Wnioski: Osiągnięcie istotnej klinicznie i statystycznie odpowiedzi w łagodzeniu spastyczności przez około jedną trzecią Pacjentów w badaniach III fazy.
Populacja i pełne wnioski z abstraktu
Populacja: abstrakt nie podaje dokładnej łącznej liczebności (Pacjenci ze stwardnieniem rozsianym i spastycznością oporną na leczenie w badaniach III fazy i badaniach po rejestracji)
Wnioski: Przegląd omawia wyniki badań klinicznych nad aerozolem do jamy ustnej THC:CBD w leczeniu opornej na leczenie spastyczności w stwardnieniu rozsianym. W badaniach III fazy około jedna trzecia Pacjentów osiągnęła istotną klinicznie i statystycznie odpowiedź na leczenie w porównaniu z placebo oraz odnotowała ulgę w objawach towarzyszących. Po 50 tygodniach stosowania w badaniu porejestracyjnym około dwie trzecie Pacjentów, lekarzy i opiekunów zgłosiło poprawę spastyczności według ogólnej oceny zmiany; badanie nie wykazało istotnego statystycznie wpływu THC:CBD na funkcje poznawcze ani nastrój w porównaniu z placebo. Leczenie było ogólnie dobrze tolerowane.